معمولاً امکان دارد نصب یک نرم افزار با مشکلاتی همراه باشد. هر بسته ی نرم افزاری مانند سیستمی که بر روی آن نصب می شود دارای ویژگی های منحصر به خود بوده و با مابقی بسته ها فرق می کند. اگر چه تولیدکنندگان نرم افزار می توانند بسیاری از مشکلات را حدس زده و از بروز آنها پیشگیری به عمل آورند و یا با گوشزد کردن، شما را از آن مشکلات دور سازند اما در هر صورت آنها قادر به پیش بینی تمام مشکلات نیستند.

همچنین فضایی از ابهام درباره ی تمام مراحل نصب وجود دارد و همواره این سوال پیش می آید که در پشت صحنه ی این عمل چه می گذرد که گاهی انجام آن با مشکل و مانع مواجه می شود؟ در پاسخ باید بگوییم که گاهی یک رویداد بسیار جزیی می تواند مسیر نصب را دچار اختلال نماید. البته عمل نصب آنقدرها هم که به نظر می رسد اسرار آمیز نیست.

▪ احتمالاً یک نرم افزار به هنگام نصب، کارهایی مثل موارد زیر را انجام می دهد:

- خارج کردن فایل ها از حالت فشردگی

- پیکر بندی سیستم برای استفاده از برنامه

- بررسی این که آیا شما سخت افزار و فایل هایی که برای استفاده با نرم افزار جدید لازم هستند را دارید یا خیر؟

- جستجوی نسخه های قبلی برنامه ها

- ایجاد یک پوشه برای فایل

- افزودن میان برها به منوها، منوی Start و میزکار (Desktop)

- افزودن ورودی ها به Registry

- پرسش از شما برای پیکربندی بهتر برنامه

به طور مسلم نصب نرم افزار تنها قرار دادن یک CD- ROM در داخل درایو دیسک گردان نیست بلکه خیلی بیشتر از این یک مرحله را دربر می گیرد. در حقیقت مراحل اصلی نصب یک نرم افزار را می توان شامل سه مرحله ی قبل از نصب، هنگام نصب و بعد از نصب دانست. اگر شما به دقت این مراحل را زیر نظر داشته باشید می توانید از بوجود آمدن بسیاری از مشکلات که به طور ناگهانی ظاهر می شوند جلوگیری به عمل آورید.

● قبل از نصب

قبل از نصب نرم افزار جدید، باید مطمئن شوید آیا سیستم در وضعیت مناسبی قرار دارد یا خیر. همچنین درباره ی چیزی که نصب می کنید و یا نحوه ی نصب، آن آگاهی های لازم را بدست آورید.

▪ سیستم:

پس از این که یک نرم افزار تولید شد، تولید کنندگان آن را تست می کنند. اگر شما وضعیت سیستم را به وضعیتی که یک نرم افزار هنگام تست شدن داشته است نزدیک کنید در آن صورت هنگام نصب به مشکلات کمتری برخورد خواهید کرد. برای ایجاد چنین وضعیتی چند روش مختلف وجود دارد؛ ابتدا کارتان را با اجرای ساده ی برنامه های نگهداری کننده ی ویندوز (مانند Scandisk،Disk Defragmenter و یا برنامه های کمکی شخص سوم (Thirdparty Utilities) شروع کنید. این برنامه ها می توانند هر مشکل جزیی که با ورود و معرفی یک نرم افزار جدید پدید می آید را بر طرف نمایند. کار بعدی که باید انجام دهید راه اندازی مجدد ویندوز برای پاک کردن حافظه ی فعال یا فر ار است. این کار به شما کمک می کند که برای نصب حافظه ی بیشتری در اختیار داشته باشید. اگر فضای کافی برای ذخیره ی برنامه نداشته باشید در آن صورت پیام خطا دریافت خواهید کرد. چرا که برنامه های نصب هنگام اجرا و کپی فایل ها، فضای بیشتری استفاده می کنند تا بدین ترتیب بتوانند فضای بیشتری نسبت به آنچه که گفته می شود برنامه نیاز دارد بر روی درایو داشته باشند.

همچنین مطمئن شوید که هنگام نصب یک نرم افزار هیچ برنامه ی دیگری در حال اجرا نیست. اگر چه بستن بعضی از برنامه های کاربردی مانند مرورگرهای وب و واژه پرداز ها امری بدیهی است اما شما حتی باید برنامه هایی مثل محافظ صفحه نمایش و یا برنامه های حفاظت درمقابل ویروس را نیز ببندید چرا که این برنامه ها می توانند در حین انجام عمل نصب ظاهر شده و باعث مداخله در آن شوند (یعنی به فعالیت نصب مشکوک شده و سعی کنند که آن را متوقف سازند.) همچنین اگر هنگام نصب، برنامه ای در حال اجرا باشد ممکن است آن برنامه فایل هایی را استفاده کند که برنامه ی نصب برای جایگزینی و یا به روز کردن، به آنها نیاز داشته باشد. در این حالت برنامه ی نصب نمی تواند به آن فایل ها دسترسی پیدا کند و در نتیجه عمل نصب را ناتمام گذاشته و یا قبل از این که کامل شود آن را به پایان می رساند.

هنگامی که تصمیم دارید برنامه های درحال اجرا را ببندید باید تمام فعالیت های موجود در پس زمینه و پیش زمینه را مورد توجه قرار دهید. اول از همه باید هر برنامه ای که در قسمت System Tray (این بخش در پایین صفحه ی مانیتور است) در حال اجرا است را ببندید. برای این منظور بر روی آیکون برنامه ها رفته و آنها را راست کلیک کنید و سپس گزینه ی خروج از برنامه را انتخاب نمایید. بعد از این کار کلیدهای ALT, CTRL و Delete را فشار دهید تا پنجره ی مدیر کار ویندوز (Windows Task Manager) فعال شود. در این پنجره تمام وظایف موجود (غیر از آنهایی را که برای Explorer و System Tray هستند)، غیر فعال نمایید.

شاید در مورد برنامه هایی که بسته اید نگران راه اندازی دستی آنها بعد از اتمام نصب باشید. اما نگران راه اندازی مجدد این برنامه ها نباشید چون اغلب بعد از نصب از شما درباره ی راه اندازی مجدد ویندوز سوال خواهد شد.

گذشته از این لازم است که قبل از نصب یک نرم افزار، دیسک های نصب سیستم و تمام نرم افزارهای دیگر را به طور سازمان یافته آماده کنید تا اگر در اثر یک اتفاق به مشکل بزرگی برخورد کردید بتوانید با استفاده از آنها به بازسازی سیستم تان بپردازید. همچنین سفارش می شود که با نحوه ی راه اندازی کامپیوتر در حالت مطمئن (Safe Mode) نیز آشنا شوید. Safe Mode حالت بخصوصی از راه اندازی است که به سیستم اجازه می دهد هنگامی که مشکل پیکر بندی شبکه و یا سخت افزار وجود دارد با حداقل پشتیبانی از جانب سخت افزار فعال شود. علاوه بر آشنایی با راه اندازی در حالت مطمئن، به دیسک راه انداز نیز نیاز دارید تا در صورت بروز مشکل از آن استفاده کنید. برای راه اندازی ویندوز 98 در حالت مطمئن ابتدا دکمه ی Reset را فشار دهید تا کامپیوتر راه اندازی شود و زمانی که پیغام Starting Windows 98 (شروع ویندوز98) ظاهر شد کلید F8 را فشار دهید.

به عنوان آخرین کار بد نیست که از فایل های مهم، Registry و هر چیز دیگری که برای شما اهمیت حیاتی دارد یک پشتیبان تهیه کنید. فراموش نکنید که تهیه ی پشتیبان بعد از اتمام یک روزکاری باید برایتان به صورت عادت در آید.

● مستندات و تحقیق

دانستن این که چه کاری می خواهید انجام دهید، کلید موفقیت شما در نصب یک نرم افزار است. سعی کنید در مورد نرم افزاری که نصب می شود اطلاعاتی مانند این که چه کاری انجام می دهد، چگونه کار می کند و چه کاری قرار است برای کامپیوتر شما انجام دهد را داشته باشید. اگر چه پرداختن به چنین مستنداتی که همراه یک نرم افزار وجود دارد شاید به نظر اتلاف وقت باشد اما وقتی که در حال نصب هستید و دچار معضل می شوید چنین اطلاعاتی باعث صرفه جویی در وقت تان می شوند.

شرکت های خوب نرم افزاری این گونه مستندات لازم را در محصول ارایه شده مانند آخرین نسخه ی بسیاری از محصولات شناخته شده ای که اکنون در بازار موجود می باشند ثبت می کنند. حتی اگر شما وقت مطالعه کردن تمام مستندات را نداشته باشید حداقل باید یک نگاه سریع به فایل Readme که همراه اکثر نصب کننده ها وجود دارد، بیاندازید. این فایل شامل بعضی از اطلاعات مهمی است که برای انجام موفقیت آمیز عمل نصب یک برنامه به آنها نیاز دارید. مانند یکسری اطلاعات عمومی درباره ی نصب و نیز این که آیا نرم افزارمورد نظر با نسخه های اخیر سایر برنامه ها مغایرت و تداخل دارد یا خیر؟ همچنین بد نیست که شماره ردیف و سایر اطلاعات مرتبط به آن را دم دست نگه دارید.

پایگاه وب یک شرکت نرم افزاری هم می تواند منبع اطلاعاتی مفیدی باشد چرا که اطلاعات آن همواره به روز است. به این ترتیب می توان بررسی کرد که آیا قبل از نصب یک برنامه آن نرم افزار نیاز به سرهم بندی و یا اصلاح دارد یا خیر. علاوه بر اینها پایگاه های وب معمولاً مستندات بیشتری را نسبت به آن چه که همراه نرم افزار وجود دارد دارا می باشند. در این پایگاه ها شما می توانید بخش هایی مانند پرسش و پاسخ های کوتاه را نیز بینید و اگر مشکلی مشابه آنچه که در بخش پرسش و پاسخ مطرح شده است داشته باشید می توانید به آسانی پاسخ سوال خود را دریافت نمایید.

توصیه می شود قبل از این که نرم افزاری را تهیه و نصب نمایید، درباره ی شرکت تولیدکننده ی آن کمی تحقیق کرده و تا آنجا که می توانید اطلاعات لازم را جمع آوری نمایید. چرا که Freewareها (نرم افزارهای رایگان) و Sharewareها (نرم افزارهایی با حقوق انحصاری که بر اساس آزمایش قبل از خرید توزیع می شوند) همواره دارای آن کیفیت بالایی که توسط فروشنده های تجاری نرم افزار، آزمایش شده اند نیستند. این بدان معنا نیست که از این نرم افزارها استفاده نکنید بلکه منظور این است که دقت کنید. همچنین در مورد استفاده از نسخه های Beta نیز توجه لازم را بکار برید و سعی کنید از نرم افزاری استفاده کنید که افراد و یا پایگاه های دیگر استفاده از آن را به شما توصیه کرده اند.

● نصب

حالا نوبت نصب است، اما چگونه این کار باید انجام پذیرد. یکی از راه ها استفاده از ابزاری است بنامAdd/Remove Program که در ویندوز 98 تعبیه شده است. برای باز کردن این برنامه منوی Start و به دنبال آن گزینه های Settings و Control Panel را کلیک کنید.در داخل پنجره ی Control Panel آیکون Add/Remove Programs را کلیک نمایید. از طریق کادر تبادلی Add/Remove Programs Properties می توانید برنامه ای که بر روی CD، دیسکت و یا درایو دیسک سخت دارید را نصب نمایید.

برای این منظور گزینه ی Install/Uninstall را در پنجره ی مذکور کلیک کرده و سپس در داخل پنجره ای که ظاهر می شود دکمه ی Install را کلیک نمایید. البته اگر بخواهید برنامه ی مورد نظرتان را از طریق CD نصب ویندوز، نصب کنید در آن صورت در کادر تبادلی Add/Remove Programs Properties باید گزینه ی Windows Setup را کلیک نمائید.

هنگام نصب یک برنامه ی کاربردی وقتی از کادر تبادلیAdd/Remove Programs Properties استفاده می کنید ویندوز برنامه را به لیست برنامه های کاربردی که در قسمت Install/Uninstall وجود دارند می افزاید. همچنین اگر یکی از این برنامه ها را برجسته کنید به آسانی می توانید با کلیک کردن دکمه ی Add/Remove آن را حذف نمایید. (البته برای حذف برنامه ها بهتر است از برنامه ای مانند Clean Sweep استفاده کنید.)

امروزه بیشتر برنامه های کاربردی همراه با برنامه های نصب وارد بازار می شوند یعنی این که دیگر نیازی به استفاده از قسمت Add/Remove Programs نمی باشد. در این گونه برنامه ها کافی است برنامه ی نصب را دوبار کلیک کنید (که احتمالاً آنها را به صورت فایل های اجرایی Setup.exe یا Install.exe مشاهده خواهید کرد) و یا این که آیکون برنامه ی اصلی، آن را فعال می کند. اگر هیچ نصب کننده ای نداشتید (که البته به ندرت چنین اتفاقی می افتد) ابتدا اطمینان حاصل کنید که تمام قسمت های فایل در یک پوشه قرار دارد. سپس به دنبال یک فایل اجرایی با پسوند فایلی .EXE و یا .COM و یا فایلی که دارای نام برنامه ی نصب شونده باشند بگردید. پس از یافتن فایل اجرایی و یا فایلی که نام برنامه ی شما را داراست، آن را اجرا کنید.

● انواع نصب

در بعضی از انواع نصب خصوصاً اگر شما در حال نصب یک برنامه ی حجیم باشید احتمالاً شانس انجام یک نصب سفارشی را خواهید داشت که به شما اجازه می دهد ویژگی های مورد علاقه اتان را در برنامه بگنجانید. به این ترتیب می توانید اندازه ی برنامه را خودتان تعیین کنید. در ارتباط با بسیاری از شرکت ها که نسخه های جدیدی از برنامه ها را به بازار ارایه می دهند و بیشتر تاکیدشان بر روی حجم برنامه است؛ استفاده از روش نصب سفارشی یعنی ممانعت از نصب ویژگی هایی که نمی خواهید، می تواند باعث ذخیره فضا بر روی درایو شود.

البته فضا نمی تواند تنها علت انتخاب روش نصب سفارشی باشد. در مورد بسته های مربوط به برنامه های کمکی شما می توانید ویژگی های کنترل کننده که به اسم عملکرد پیشرفته بر روی عملکرد اصلی سیستم صدمه وارد می سازند را نصب نکنید. حتی اگر پردازنده اتان سرعت لازم برای اختصاص دادن به چنین ویژگی هایی را داشته باشد با این وجود هنگام استفاده از آنها کاهش سرعت را در عملکرد برنامه مورد نظر به وضوح مشاهده خواهید کرد.

بعضی از قطعات نرم افزاری خصوصاً آنهایی که در شبکه استفاده می شوند و نیز برخی از نرم افزارهای اینترنت می توانند باعث آسیب پذیری سیستم شما شوند بویژه اگر با آنها آشنایی نداشته باشید و یا نحوه ی پیکر بندی اشان را ندانید. برای نمونه می توان به ایرادی که اوایل امسال در برنامه ی Index Server محصول شرکت میکروسافت بوجود آمد اشاره کرد. این برنامه در ویندوز 2000 تعبیه شده و همچون یک برنامه ی افزودنی بر روی Windows NT 4.0 عمل می کند. اشکال مذکور باعث شد که به برخی از مشاغل، آسیب های تجاری زیادی وارد شود البته بسیاری هم این برنامه را نصب کردند وهیچ مشکلی در ارتباط با آن نداشتند.

در اکثر موارد وقتی در حین انجام عمل نصب سفارشی، برخی از ویژگی ها را انتخاب نمی کنید احتمالاً پس از انجام نصب وقتی از یک بخش نرم افزار استفاده می کنید بین ویژگی های آن قسمت فاصله و اختلاف آشکاری را مشاهده می نمایید. بعضی از بسته های نرم افزاری مانند Microsoft Office 2000 به شما اجازه می دهند قبل از نصب به انتخاب قسمت هایی که نیاز دارید بپردازید در حالی که بیشتر نرم افزارهای دیگر در حین نصب از شما می خواهند ویژگی هایی که مورد نظرتان است را انتخاب کنید. قبل از استفاده از روش نصب سفارشی نقاط قوت و ضعف آن را سبک و سنگین کنید و درباره ی آن چه می خواهید انجام دهید به یک بینش و درک صحیح برسید.

● دیگر مسایل مربوط به نصب

از جمله وضعیت های دیگری که هنگام انجام نصب ممکن است پدید آید می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1) رونویسی:

بیشتر نرم افزارها قادرند تشخیص بدهند که آیا نسخه ی قبلی این نرم افزار قبلاً نصب شده یا خیر. در صورتی که نسخه ی قبلی آن نرم افزار را داشته باشید از شما می پرسد که آیا می خواهید نسخه ی قبلی را به روز کنید و یا قصد دارید نرم افزار فعلی را در مکانی که نسخه ی قبلی است رونویسی نمایید. معمولاً رونویسی روشی است که برای نصب توصیه می شود. برخی از نرم افزارها که با نسخه های قدیمی اشان تداخل دارند زمان نصب به طور خودکار بر روی نسخه ی قدیمی نصب می شوند.

2) مکانی که برنامه در آن نصب می شود:

هنگام نصب یک برنامه شما معمولاً این امکان را دارید که مکان آن را تعیین کنید. پس از نصب برنامه تغییر مکان آن کار چندان آسانی نیست. بنابراین سعی کنید مکان نصب برنامه را با دقت انتخاب کنید. (اگر برایتان امکان دارد عمل نصب را در پوشه ی Programs درایو اصلی تان انجام دهید. به این ترتیب بعدها جای آن را راحت تر می توانید پیدا کنید.) برای جابجایی یک برنامه احتمالاً مجبورید آن را حذف و سپس مجدداً در جای دیگری نصب کنید. همچنین همواره سعی کنید برنامه را تحت مسیری نصب نمایید که بعدها شناسایی و تشخیص آن برایتان آسان باشد. اکثر نصب کننده ها هنگام نصب از شما می خواهند که خودتان مسیر را تعیین کنید.

3) ثبت نرم افزار:

بسیاری از برنامه های کاربردی به شما اجازه می دهند که در انتهای عمل نصب به ثبت نرم افزار بپردازید. قطعاً چنین عملی را باید انجام دهید. ثبت محصول به توزیع کنندگان نرم افزار این امکان را می دهد که از نظر ارتباطی و جمعیت شناختی اطلاعاتی را به دست آورند که به آنها در عرضه ی محصول بهتر، کمک می کند.

این عمل همچنین به آنها این توانایی را می دهد که شما را از نسخه های به روز شده و یا سایر مسایل مربوط به آن محصول با خبر کنند.

● DLLها

اگر شما از ویندوز استفاده می کنید احتمالاً در ارتباط با فایل های DLL مشکلاتی را داشته اید. DLLها برنامه های کوتاهی هستند که برنامه های کاربردی آنها را برای انجام برخی اعمال بکار می گیرند. از این روتین ها در ویندوز استفاده ی گسترده ای می شود. در اصل این برنامه ها بدون این که حافظه ای را مصرف کنند می توانند در انجام یک عملکرد اساسی به چندین برنامه ی کاربردی کمک کنند. هنگام نصب یک برنامه ی کاربردی، نصب کننده بررسی می کند تا ببیند آیا تمام فایل های DLL مورد نیاز موجود هستند یا خیر؟ اگر حتی یکی از فایل های DLL مورد نیاز موجود نباشد، نصب کننده آن را نصب خواهد کرد. سیاست اعتباری شرکت میکروسافت در برنامه ی ویندوز این گونه اقتضاء می کند که نصب کننده زمان نصب اگر بخواهد یک فایل قدیمی را جایگزین یک فایل جدید کند باید در این مورد از کاربر سوال کند. اما در مورد جایگزینی یک فایل جدید بر روی یک فایل قدیمی چنین موردی وجود ندارد.

DLLهای منفردی که تغییر کرده اند، به روز شده و یا توسعه یافته اند می توانند باعث بروز مشکل شوند. اگر پس از نصب یک برنامه در ارتباط با برخی از برنامه های کاربردی خاص مشکلی برایتان پیش آمد احتمالاً دچار مشکل تداخل DLL شده اید. منظور از تداخل DLL استفاده ی دو برنامه ی کاربردی از یک DLL است در حالی که تنها یکی از این برنامه ها با آن DLL بخصوص سازگار می باشد و برنامه ی دیگر با DLL استفاده شده سازگاری ندارد یعنی DLL مذکور برای آن برنامه بسیار جدید و یا بسیار قدیمی است. برای جلوگیری از تداخل DLL باید وقتی که نصب کننده از شما می خواهد که یک DLL جدید را جایگزین یک DLL قدیمی کنید، از این عمل امتناع ورزیده و ببینید آیا برنامه ی جدید با DLL قبلی خوب عمل می کند یا خیر.

شما می توانید نام محصول و نام فایل را در این پایگاه داده ها جستجو کرده و درباره ی فایل های DLL اطلاعات بیشتری را به دست آورید. اگر دچار مشکل DLL شدید (این مشکل خود را معمولاً با پیغام های خطایی چون Procedure Entry Point Not Found، Invalid Page Fault In Module Filename و Missing Or Corrupt نشان می دهد) موارد زیر را برای تصحیح آن بکار بندید:

1) هر دو کپی از DLL را بر روی درایو دیسک سخت تان نگه داشته و هر یک را - با توجه به این که هر برنامه ی کاربردی در کدام قسمت به دنبال آنها می گردد- در پوشه ی جداگانه ای قرار دهید.

2) در صورتی که لازم باشد برای تغییر نسخه های DLL ، یک فایل دسته ای بنویسید.

3) برنامه ای را که برای شما از اهمیت بیشتری برخوردار است، انتخاب کرده و از بقیه ی برنامه های غیر ضروری استفاده نکنید.

● بعد از نصب

اگر چه بررسی و حل مشکلات چه قبل و چه بعد نصب می تواند از بروز مشکلات بزرگ جلوگیری کند. اما شما باید بعد از نصب کارهای زیر را نیز انجام دهید. اول از همه PC خود را مجدداً راه اندازی کنید. در بسیاری موارد نرم افزار از شما می خواهد که این را انجام دهید. اما اگر چنین درخواستی هم نشد باز باید این کار را انجام دهید. همانطور که می دانید پس از راه اندازی مجدد اگر بخواهید با برنامه هایی که بسته بودید کار کنید، باید مجدداً آنها را باز کنید. همچنین راه اندازی مجدد باعث می شود کدهای نصبی سرگردان از سیستم بیرون رانده شوند. پس از راه اندازی مجدد مطمئن شوید که آیا نرم افزار ضدویروستان هم راه اندازی شده یا نه؟

شما می توانید با مراجعات مداوم به پایگاه وب نرم افزاری که نصب می کنید در خصوص سرهم بندی ها، نسخه های جدید و برنامه های افزودنی تازه ای که در ارتباط با محصول موردنظر به اطلاعات تازه ای دسترسی پیدا کنید. همچنین اجازه دهید که شرکت تولید کننده از نظرات شما مطلع گردد و اگر پیشنهادی دارید حتماً آن را به شرکت تولید کننده ارایه دهید. مطمئناً شرکت های خوب به این بازخوردها توجه کرده و از آنها برای ایجاد یک محصول بهتر، کمک می گیرند.

کامپیوتر جوان